Người mua FCA tự thuê hãng vận chuyển, còn người bán lo thủ tục xuất khẩu và mang hàng giao cho hãng vận chuyển đó ở nước xuất khẩu. Trên thực tế, FCA được dùng nhiều cho hàng đi máy bay, và là điều kiện nên chọn cho hàng container thay vì FAS hay FOB. Blue Sea giải thích FCA là gì dưới đây theo quy tắc Incoterms 2020 của ICC, kèm những điểm hay bị hiểu nhầm.
FCA là gì?
Để hiểu FCA là gì, bắt đầu từ tên gọi: FCA là viết tắt của Free Carrier, nghĩa là giao cho người chuyên chở. FCA thuộc nhóm F trong 11 điều kiện của Incoterms 2020. Theo FCA, người bán giao hàng đã thông quan xuất khẩu cho người chuyên chở hoặc người khác do người mua chỉ định, tại địa điểm hai bên thoả thuận ở nước người bán. Rủi ro chuyển từ người bán sang người mua ngay tại thời điểm giao hàng đó.
Người bán chịu chi phí vận tải nội địa để đưa hàng tới địa điểm giao. Người mua chỉ định người vận tải, ký hợp đồng vận tải, trả cước và chịu rủi ro từ khi hàng được giao cho người vận tải đó. Người bán thông quan hàng xuất, người mua thông quan hàng nhập.
Địa điểm giao hàng luôn ở nước người bán, thường là kho người bán, sân bay đi hoặc cảng xuất. Hợp đồng ghi theo dạng “FCA, [địa điểm giao hàng], Incoterms 2020”, ví dụ “FCA Tan Son Nhat Airport, Ho Chi Minh City, Viet Nam, Incoterms 2020”.
Giá trị hợp đồng theo điều kiện FCA
Giá FCA là giá hàng đã giao cho người chuyên chở của người mua tại địa điểm thoả thuận, gồm tiền hàng, chi phí đưa hàng tới nơi giao và chi phí thông quan xuất khẩu. Giá này chưa gồm cước quốc tế, và thay đổi theo vị trí lấy hàng vì quãng đường ảnh hưởng nhiều tới cước.
Ngoài giá FCA trả cho người bán, người nhập khẩu còn phải dự trù các khoản phát sinh sau khi nhận hàng: cước vận chuyển quốc tế, phí bảo hiểm nếu mua, phí lưu kho CFS hoặc kho ngoại quan, phí lưu container quá hạn (DEM/DET).
Tới nơi đến, người mua trả thêm phí dỡ hàng khỏi phương tiện vận tải, phí thông quan nhập khẩu, thuế và lệ phí, cùng phí chở hàng về kho hoặc cơ sở sản xuất. Người mua cần dự trù đủ các khoản này để chọn đúng điều kiện Incoterms và đàm phán giá với người bán. Cân đối chi phí và tổ chức tốt từng bước làm hàng giúp tránh phát sinh chi phí ngoài dự kiến.
Bảo hiểm hàng hóa trong điều kiện giao hàng FCA
Incoterms 2020 không đặt nghĩa vụ bảo hiểm cho người bán hay người mua FCA. Để phòng rủi ro, bên có đoạn rủi ro dài hơn nên mua bảo hiểm cho lô hàng. Người mua FCA nhận rủi ro từ lúc hàng rời tay người bán ở nước xuất khẩu, rồi gánh tiếp toàn bộ chặng quốc tế tới kho mình. Vì vậy người mua là bên nên mua bảo hiểm để bảo vệ lô hàng. Mức bảo hiểm và cách chọn có ở trang bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu.
Hướng dẫn sử dụng điều kiện FCA
Để dùng FCA đúng, hai bên cần nắm sáu điểm: phương thức vận tải, cách chuyển giao hàng và rủi ro, nơi giao hàng cụ thể, việc bốc dỡ, thủ tục hải quan và vận đơn on-board.
Phương thức vận tải
FCA áp dụng cho mọi phương thức vận tải: đường biển, đường bộ, đường sắt, đường hàng không. FCA cũng dùng được khi lô hàng đi qua nhiều phương thức vận tải khác nhau.
Chuyển giao hàng hoá và rủi ro
Theo Incoterms 2020, người bán giao hàng cho người chuyên chở theo một trong hai cách, tuỳ nơi giao hàng:
- Nơi giao hàng là cơ sở của người bán. Hàng được giao khi đã xếp lên phương tiện vận tải do người mua chỉ định đến lấy hàng. Người bán phải bốc xong hàng lên xe tải hoặc container tại xưởng thì mới hết rủi ro.
- Nơi giao hàng không phải cơ sở của người bán. Hàng được giao khi nằm trên phương tiện của người bán, sẵn sàng để dỡ, và được đặt dưới quyền định đoạt của người chuyên chở hoặc người khác do người mua chỉ định. Người bán không phải dỡ hàng xuống.
Với hàng đi máy bay giao tại sân bay, người bán chỉ cần chở hàng tới kho hàng hoá tại sân bay, như kho SCSC hay TCS ở Tân Sơn Nhất, để giao cho hãng bay người mua thuê. Người bán không chịu chi phí dỡ hàng khỏi xe tại kho; hàng mất trong kho thì rủi ro và chi phí thuộc người mua. Dù giao ở đâu, địa điểm giao hàng luôn là nơi rủi ro chuyển sang người mua. Từ thời điểm giao hàng, mọi chi phí và rủi ro phát sinh đều do người mua chịu.
Nơi giao hàng, địa điểm giao hàng cụ thể
Hai bên nên quy định địa điểm giao hàng càng rõ càng tốt. Địa điểm này cho biết hàng và rủi ro chuyển từ người bán sang người mua ở đâu, lúc nào, và từ đó mọi chi phí vận chuyển do người mua trả. Nếu hai bên không thống nhất điểm cụ thể, mà nơi giao có nhiều điểm có thể giao hàng, người bán được chọn điểm phù hợp nhất với mình.
Việc bốc dỡ hàng
Dù giao tại xưởng người bán, tại sân bay hay tại cảng biển, chi phí bốc hàng theo FCA được chia như sau:
- Người bán chịu chi phí và rủi ro bốc hàng lên phương tiện vận tải tại xưởng người bán.
- Người mua chịu chi phí và rủi ro bốc hàng lên máy bay hoặc tàu, tức phí THC ở đầu bốc.
Hai bên hay nhầm điểm này khi chào giá, vì hãng bay, hãng tàu thường báo cước theo kiểu phí THC bên nào bên đó trả. Người bán nên nói rõ để người mua hiểu và chịu phí THC đầu bốc ngay từ đầu; nếu có thoả thuận khác, phải ghi trước khi ký hợp đồng.
Nghĩa vụ thông quan xuất nhập khẩu
FCA yêu cầu người bán làm thủ tục thông quan xuất khẩu cho hàng hoá, nếu cần. Người bán không có nghĩa vụ thông quan nhập khẩu hoặc thông quan quá cảnh qua nước thứ ba, không trả thuế nhập khẩu hay chi phí thủ tục nhập khẩu.
Nhiều người hiểu nhầm rằng theo FCA, người bán thường không phải làm thủ tục xuất khẩu và người mua sẽ làm, nhất là khi giao hàng trong nội địa. Theo Incoterms 2020, thủ tục xuất khẩu luôn thuộc người bán, dù điểm giao là kho người bán hay cảng, sân bay.
Vận đơn với dấu On-board trong mua bán FCA
Khi giao hàng tại bãi, ICD hay kho trước khi hàng lên tàu, người chuyên chở chưa thể phát hành vận đơn có dấu “đã xếp hàng” (on-board) tại nơi giao hàng.
Incoterms 2020 giải quyết bằng một tuỳ chọn ghi trong hợp đồng: người mua yêu cầu hãng tàu của mình phát hành vận đơn on-board cho người bán khi hàng đã xếp lên tàu. Nhờ vậy người bán có vận đơn xác nhận hàng đã lên tàu, dù việc giao hàng đã xong trước đó.
Trách nhiệm của người mua và người bán trong hợp đồng FCA
Trong FCA, người bán lo hàng, chứng từ, thủ tục xuất khẩu và tổ chức chở hàng tới nơi người mua chỉ định. Người mua tìm và ký hợp đồng vận tải để đưa hàng về, lo thủ tục nhập khẩu và chịu rủi ro từ khi hàng được giao.
Trách nhiệm bên bán
Người bán FCA có các trách nhiệm sau:
- Cung cấp hàng và hoá đơn thương mại đúng hợp đồng; chuẩn bị packing list, C/O và chứng từ khác theo yêu cầu.
- Chịu chi phí sản xuất, kiểm tra chất lượng, đóng gói, ghi nhãn hàng.
- Lấy giấy phép xuất khẩu, làm thủ tục xuất khẩu, nộp thuế và lệ phí xuất khẩu.
- Chở hàng tới địa điểm chỉ định và giao cho người vận tải người mua chỉ định, đúng thời gian thoả thuận.
- Bốc hàng lên phương tiện của người mua nếu giao tại kho người bán; không phải dỡ hàng nếu giao ở nơi khác.
- Cung cấp bằng chứng đã giao hàng cho người vận tải, như biên lai nhận hàng hoặc vận đơn.
- Hỗ trợ người mua lấy chứng từ vận tải theo yêu cầu, chi phí do người mua trả.
Trách nhiệm bên mua
Người mua FCA có các trách nhiệm sau:
- Chỉ định kịp thời người vận tải, ký hợp đồng vận tải và trả cước quốc tế.
- Nhận hàng tại địa điểm thoả thuận và kiểm tra hàng khi nhận, có thể uỷ thác cho đơn vị vận chuyển.
- Chịu rủi ro mất mát, hư hỏng từ khi hàng được giao cho người vận tải.
- Trả phí bốc hàng lên phương tiện vận tải chính (THC đầu bốc) và local charges đầu nhập.
- Làm thủ tục quá cảnh, thủ tục nhập khẩu, nộp thuế nhập khẩu.
- Chở hàng từ cảng, sân bay đến về kho, dỡ hàng và nhập kho.
Nhiều người hiểu nhầm rằng người mua FCA thông quan cả hai đầu, hoặc người mua xếp hàng lên phương tiện do người bán cung cấp. Theo Incoterms 2020, người bán thông quan xuất khẩu, và khi giao tại kho người bán thì người bán bốc hàng lên phương tiện của người mua.
Khi nào chấm dứt trách nhiệm giao hàng của người bán
FCA được dùng cho vận chuyển đường sắt, đường bộ, hàng không, đường biển, thuỷ nội địa và vận tải đa phương thức. Thời điểm người bán hết trách nhiệm giao hàng khác nhau theo từng phương thức dưới đây.
Khi lô hàng vận chuyển bằng đường bộ
Nếu bốc hàng tại cơ sở của người bán, trách nhiệm của người bán chấm dứt khi hàng đã được chất lên xe của người mua.
Nếu người mua yêu cầu giao tới cơ sở của người vận chuyển, trách nhiệm chấm dứt khi hàng được giao cho người vận chuyển đường bộ hoặc người thay mặt người vận chuyển.
Khi lô hàng vận chuyển bằng đường sắt
Với hàng đóng container, người bán phải bốc container lên toa tàu. Trách nhiệm của người bán kết thúc khi nhân viên quản lý đường sắt tiếp nhận hàng.
Với hàng lẻ không đóng container, trách nhiệm chấm dứt khi người bán giao hàng tại điểm tiếp nhận cho đơn vị thu gom của đường sắt hoặc người được uỷ quyền.
Khi hàng vận chuyển bằng đường biển
Với hàng nguyên container (FCL), hãng tàu thường chỉ định người bán giao container tại bãi container (CY) hoặc ICD gần cảng chính.
Trách nhiệm của người bán chấm dứt khi đã giao container cho hãng tàu tại đó, người bán không phải chịu phí dỡ container khỏi xe. Rủi ro trên đoạn từ ICD ra cảng bốc do người mua chịu.
Nhiều người hiểu nhầm rằng trách nhiệm người bán chỉ chấm dứt khi hàng vào cảng và thông quan xong. Thực ra thông quan xuất khẩu là việc người bán phải làm trước khi giao, còn thời điểm hết trách nhiệm là lúc giao hàng cho hãng tàu tại điểm chỉ định.
Với hàng lẻ (LCL), người bán mang hàng tới kho gom hàng lẻ (CFS). Trách nhiệm chấm dứt khi hàng được giao cho hãng tàu hoặc người đại diện của hãng tàu như đơn vị gom hàng, forwarder.
Với hàng không đóng container, việc giao hàng diễn ra ở cầu cảng tại cảng chính. Người bán hết trách nhiệm khi đặt hàng ở cầu cảng sát mạn tàu; rủi ro khi bốc hàng lên tàu thuộc người mua.
Khi hàng vận chuyển bằng đường thuỷ nội địa
Trách nhiệm của người bán chấm dứt khi hàng đã được chất lên tàu chở hàng do người mua chỉ định tại bến cảng.
Nếu hàng được giao tới cơ sở của người vận chuyển, trách nhiệm chấm dứt khi hàng được giao cho người vận chuyển đường thuỷ nội địa hoặc người được uỷ quyền.
Ưu nhược điểm của điều kiện FCA
FCA được đánh giá là linh hoạt và có lợi cho cả hai bên ở những điểm khác nhau. Người bán lo phần mình có lợi thế là giấy phép và thủ tục xuất khẩu, người mua kiểm soát vận chuyển chính.
FCA có các ưu điểm chính sau:
- Người bán đưa chi phí vào giá bán. Các chi phí người bán bỏ ra khi thực hiện nghĩa vụ, như chở hàng tới nơi giao, thủ tục xuất khẩu, được tính vào giá bán hàng.
- Người mua nắm rõ chi phí thực tế. Người mua tự thuê vận chuyển nên biết rõ cước và phí bốc xếp, không bị người bán đẩy chi phí lên quá cao.
- Người mua không lo thông quan xuất khẩu. Thủ tục xuất khẩu thuộc người bán, bên thạo thủ tục, giấy tờ và thường có quan hệ sẵn với hải quan, hãng tàu ở nước mình. Lợi thế này giúp giảm bớt chi phí phát sinh cho người mua.
- Hợp với hàng container. FCA phù hợp với vận tải container và vận tải kết hợp nhiều phương thức.
Bên cạnh đó, FCA có ba điểm bất lợi mà doanh nghiệp nên biết trước khi ký:
- Người bán chịu thêm rủi ro. Người bán phải làm thủ tục xuất khẩu, chở hàng tới nơi giao và chịu rủi ro tới khi giao xong cho người chuyên chở.
- Người mua chịu rủi ro sớm. Người mua tiếp nhận rủi ro ngay sau khi hàng được giao ở nước xuất khẩu và nên tự mua bảo hiểm.
- Người mua phải sắp xếp vận chuyển. Người mua phải cung cấp chính xác địa điểm giao hàng thực tế cho người bán và tự lo chặng vận chuyển chính.
So sánh điều kiện FCA và FOB
FOB quy định người bán giao hàng khi hàng đã lên tàu. Tuy nhiên hàng container thường phải hạ tại bãi hoặc kho hàng lẻ trước khi lên tàu. Nếu hàng tổn thất ở bãi hoặc kho này, hai bên dễ tranh chấp, nên người bán cần quy định rõ thời gian và địa điểm chuyển rủi ro.
Với FCA, người bán giao hàng ngay cho người chuyên chở tại bãi, ICD hoặc kho, nên rủi ro chuyển sang người mua sớm hơn và rõ ràng hơn. Vì vậy hàng đi container nên dùng FCA thay cho FAS, FOB.
Nhiều người hiểu nhầm FCA là người mua bốc hàng lên phương tiện của người bán; thực tế ngược lại.
Hai điều kiện còn khác nhau về phạm vi: FCA dùng cho mọi phương thức vận tải, FOB chỉ dùng cho đường biển và đường thuỷ nội địa.
FCA trong vận tải hàng không có vai trò tương tự FOB trong vận tải biển. Vì hàng air không có mốc hàng xếp lên tàu như đường biển, hải quan thường yêu cầu sửa điều kiện FOB thành FCA trên hợp đồng hoặc hoá đơn của hàng air.
Người nhập khẩu Việt Nam dùng FCA nhiều cho hàng air vì chủ động đặt cước quốc tế, lấy hàng tại nước xuất khẩu và kiểm hàng trước khi bốc. Doanh nghiệp nên ghi FCA ngay từ khi ký hợp đồng. Chi tiết FOB có ở bài FOB là gì.
Những điểm cần lưu ý khi sử dụng điều kiện FCA
FCA dùng được cho bất kỳ phương thức vận chuyển nào, kể cả khi có nhiều loại hình vận chuyển tham gia. Hợp đồng FCA có thể chỉ ghi tên nơi giao, như cơ sở người bán hay một thành phố, mà không ghi điểm giao chính xác.
Khi đó, người bán được chọn điểm thích hợp nhất cho mình, có thể gây bất lợi cho người mua. Vì vậy người mua nên chọn điểm giao cụ thể, chính xác trong nơi đã nêu. Ngoài ra, mỗi bên nên lưu ý thêm các điểm riêng dưới đây.
Trách nhiệm của người bán FCA không nhiều, nhưng người bán nên:
- Nhận thanh toán hoặc có bảo đảm thanh toán trước khi giao, vì sau đó người bán không còn kiểm soát hàng.
- Giao đủ, đúng và đóng gói hàng như đã thoả thuận, vì người mua sẽ kiểm hàng khi nhận.
- Giao hàng đúng thời gian và địa điểm đã thông báo, tránh để người mua từ chối nhận hàng.
- Lấy biên bản giao nhận hoặc chứng từ tương tự khi giao hàng cho người vận chuyển.
Người mua là bên cần chú ý nhiều nhất, vì phần lớn rủi ro và chi phí thuộc về người mua từ lúc nhận hàng. Người mua nên:
- Kiểm số lượng, chất lượng, đóng gói khi nhận hàng tại địa điểm đã định.
- Mua bảo hiểm cho hàng hoá.
- Yêu cầu người bán cung cấp đủ chứng từ để làm thủ tục xuất nhập khẩu.
- Chọn đơn vị vận chuyển uy tín, có kinh nghiệm, vì phần lớn công việc sau giao hàng do đơn vị này lo.
- Giao dịch ba bên cần giữ kín bên thứ ba thì nên nhận hàng tại một điểm nội địa nước người bán.
Câu hỏi thường gặp về điều kiện FCA
Giá FCA là giá gì?
Là giá hàng đã giao cho người chuyên chở của người mua tại địa điểm thoả thuận, đã gồm chi phí thông quan xuất khẩu, chưa gồm cước quốc tế.
FCA ai trả local charge?
Người mua trả local charges đầu nhập và phí THC đầu bốc. Người bán trả các chi phí tới khi giao hàng, gồm thủ tục xuất khẩu.
Điều kiện FCA áp dụng cho phương thức vận chuyển nào?
Mọi phương thức, kể cả vận tải đa phương thức. Đây là điểm khác FOB, vốn chỉ dành cho đường biển và đường thuỷ nội địa.
Ai chịu trách nhiệm thông quan trong điều kiện FCA?
Người bán thông quan xuất khẩu và trả chi phí tới điểm giao hàng. Người mua thông quan nhập khẩu, trả cước quốc tế và vận chuyển nội địa tới kho.
Có bắt buộc mua bảo hiểm khi giao hàng theo FCA không?
Không. Tuy nhiên rủi ro chuyển sớm ngay tại điểm giao hàng, nên người mua nên mua bảo hiểm cho hành trình còn lại.
Khi doanh nghiệp nhập khẩu theo FCA, Blue Sea Logistics chỉ định đại lý nhận hàng tại điểm giao ở nước người bán, đặt chỗ tàu hoặc máy bay, rồi thông quan nhập khẩu và chở hàng về kho. Khi doanh nghiệp xuất khẩu theo FCA, Blue Sea khai hải quan xuất khẩu và giao hàng cho forwarder của người mua đúng điểm hợp đồng. Hotline 0902 972 959. Xem thêm: dịch vụ hải quan, vận chuyển hàng không.
