FIFO LIFO là gì? Đây là hai phương pháp xuất nhập kho đối lập nhau, quyết định lô hàng nào được xuất trước khi doanh nghiệp quản lý hàng tồn kho. Trong bài viết này, Blue Sea Logistics chia sẻ khái niệm FIFO, LIFO, bảng so sánh, cách chọn phương pháp theo ngành hàng, hệ thống kệ kho phù hợp và ảnh hưởng của hai phương pháp đến giá vốn hàng bán.
Nếu cần lưu kho và quản lý hàng tồn, doanh nghiệp có thể xem thêm dịch vụ kho bãi của Blue Sea.
Tổng quan FIFO là gì?
FIFO là viết tắt của First In, First Out, nghĩa là nhập trước, xuất trước. Theo phương pháp này, lô hàng nhập kho đầu tiên sẽ là lô được xuất ra đầu tiên, và hàng còn tồn lại là hàng nhập gần đây nhất.
Nguyên tắc của FIFO
Các mặt hàng tồn kho được sắp xếp để ưu tiên xuất kho theo đúng thứ tự thời gian. Hàng được xuất tuần tự từ cũ nhất đến mới nhất, nên hàng nằm kho lâu nhất luôn được bán hoặc sử dụng trước.
Khi nào nên dùng FIFO
FIFO đặc biệt phù hợp với hàng dễ hư hỏng hoặc có tính chất ngắn hạn, chẳng hạn hàng có hạn dùng vài tuần đến vài tháng, bánh kẹo, sữa, thực phẩm, thời trang theo mốt và hàng công nghệ mới ra mắt.
Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất lô 1 bánh kẹo có hạn dùng 2 tháng, sau đó khoảng một tuần lại sản xuất tiếp lô 2, lô 3 và nhập tất cả vào kho. Khi đó lô 1 phải được xuất đầu tiên để giao đến khách hàng.
Nếu không theo FIFO, sản phẩm có thể hết hạn trong kho hoặc đến tay đại lý khi hạn dùng chỉ còn rất ngắn. Khách hàng thường chỉ muốn mua hàng mới nên hàng cận ngày hết hạn bán kém.
Với quần áo đang được ưa chuộng hay sản phẩm công nghệ mới, hàng cần bán nhanh trước khi lỗi mốt. Nếu áp dụng LIFO cho các nhóm hàng này, doanh nghiệp dễ thua lỗ vì hàng hết hạn hoặc nhu cầu thị trường thay đổi đột ngột.
Yêu cầu của kho khi áp dụng FIFO
Vì hàng luân chuyển nhiều, kho phải có khả năng bốc dỡ thường xuyên. Ô kệ hoặc kệ pallet cần được sắp xếp gọn gàng, khoa học. Các lối đi dọc dãy kệ phải đủ để người và phương tiện như xe nâng tiếp cận dễ dàng.
Ưu điểm và hạn chế của FIFO
FIFO có ba ưu điểm nổi bật.
- Kiểm soát chất lượng và hạn dùng: Hàng cũ được bán trước nên sản phẩm đến tay khách trong trạng thái tốt nhất, giảm rủi ro hết hạn hoặc xuống cấp, nhất là với thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm.
- Giảm tồn kho lỗi thời: Hàng nằm kho lâu không chỉ chiếm diện tích mà còn mất giá hoặc hư hỏng. FIFO làm mới hàng trong kho liên tục, đồng thời tiết kiệm chi phí tiêu hủy, thanh lý hàng quá hạn.
- Thuận lợi cho truy xuất và kiểm tra: Thứ tự xuất nhập rõ ràng giúp truy xuất nguồn gốc sản phẩm và đáp ứng kiểm tra theo tiêu chuẩn ngành dễ hơn.
Bên cạnh đó, FIFO cũng có hai hạn chế cần cân nhắc.
- Bố trí kho phức tạp hơn: Kho cần luồng di chuyển rõ ràng từ lối nhập đến lối xuất. Nếu thiết kế chưa tối ưu, nhân viên mất nhiều thời gian di chuyển hàng để giữ đúng thứ tự.
- Chi phí đầu tư ban đầu cao hơn: Để vận hành hiệu quả, doanh nghiệp thường phải đầu tư hệ thống kệ chuyên dụng, được nêu ở phần hệ thống kệ bên dưới.

LIFO là gì?
LIFO là viết tắt của Last In, First Out, nghĩa là nhập sau, xuất trước. Phương pháp này trái ngược với FIFO: lô hàng nhập gần nhất được xuất đi trước, còn hàng tồn lại là hàng đã nằm kho từ các đợt nhập đầu.
Nguyên tắc của LIFO
Hàng mới nhập về là hàng được ưu tiên giao bán cho đại lý, khách hàng. Hàng điển hình dùng cách này gồm than đá, cát, gạch, thép, nhựa, gỗ và các loại vật liệu xây dựng.
Khi nào nên dùng LIFO
LIFO chỉ nên dùng cho hàng không bị giới hạn thời gian sử dụng và không phụ thuộc xu hướng thời thượng. Phương pháp này thường áp dụng cho hàng đồng nhất như than, cát, đá, gạch. Hàng mới nhập được xếp lên lớp hàng cũ và là lô đầu tiên được lấy ra dùng.
Khi kho chật và không đủ chỗ để xoay lô, nếu sản phẩm không có hạn sử dụng thì LIFO giúp doanh nghiệp tránh những thao tác không cần thiết. Ngoài ra, LIFO cho phép doanh nghiệp bám sát chi phí đầu vào gần nhất khi tính giá, nội dung này được nêu ở phần giá vốn bên dưới.
Yêu cầu của kho khi áp dụng LIFO
Kho áp dụng LIFO cần đội ngũ bốc xếp và phương tiện bốc dỡ luôn sẵn sàng. Kho phải an toàn, kiên cố và cố định. Vì hàng nằm lâu, doanh nghiệp cần kiểm tra định kỳ để bảo đảm an toàn và tránh thất thoát. Dù hàng ít bị tác động, vẫn nên chọn kho có kệ hàng và lối đi thuận tiện cho việc kiểm kê.
Ưu điểm và hạn chế của LIFO
LIFO có ba ưu điểm chính.
- Vận hành đơn giản, nhanh: Hàng mới thường nằm ở vị trí dễ lấy nhất, nên thao tác của nhân viên kho ngắn hơn và ít sai sót khi xuất nhập.
- Chi phí đầu tư thấp: Phương pháp không cần luồng di chuyển phức tạp hay kệ chuyên biệt như FIFO, nên phù hợp với doanh nghiệp có ngân sách đầu tư ban đầu hạn chế.
- Phù hợp hàng ít chịu ảnh hưởng của thời gian: Vật liệu xây dựng, thép, gỗ hay nguyên liệu thô có tuổi thọ dài ít xuống cấp theo thời gian lưu kho.
Hai hạn chế cần lưu ý là hàng cũ và việc áp dụng với hàng có hạn dùng.
- Hàng cũ dễ tồn đọng: Hàng nằm sâu trong kho có thể bị “quên lãng”, dẫn đến hư hỏng, lỗi thời và tốn chi phí dọn kho định kỳ.
- Không phù hợp hàng có hạn sử dụng: Với thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, dùng LIFO làm tăng nguy cơ bán sản phẩm hết hạn, ảnh hưởng đến uy tín và an toàn của người tiêu dùng.
FIFO và LIFO khác nhau thế nào?
Hai phương pháp đối lập nhau ở thứ tự xuất hàng, kéo theo khác biệt về quản lý hạn dùng, chi phí đầu tư và loại hàng phù hợp. Bảng dưới đây tổng hợp theo từng tiêu chí.
| Tiêu chí | FIFO | LIFO |
| Luồng hàng hóa | Hàng nhập trước, xuất trước | Hàng nhập sau, xuất trước |
| Quản lý hạn sử dụng | Rất tốt, hợp với sản phẩm có hạn dùng | Không đáp ứng được |
| Chi phí đầu tư hệ thống kệ | Cao hơn vì cần kệ chuyên dụng | Thấp hơn, kệ đơn giản |
| Độ phức tạp vận hành | Cao hơn, phải tổ chức luồng nhập xuất rõ | Thấp, dễ vận hành |
| Nguy cơ hàng nằm lâu | Thấp vì hàng quay vòng nhanh | Cao vì hàng cũ dễ bị bỏ quên |
| Hàng tồn cuối kỳ | Gồm hàng nhập gần đây nhất | Gồm hàng nhập từ đầu kỳ |
| Ngành phù hợp | Thực phẩm, dược phẩm, thời trang, logistics | Xây dựng, công nghiệp nặng, nguyên liệu thô |

FIFO phù hợp với doanh nghiệp muốn kiểm soát chặt tồn kho và chất lượng đầu ra. LIFO phù hợp hơn với doanh nghiệp ưu tiên chi phí vận hành thấp và quản lý hàng bền theo thời gian.
Nên chọn FIFO hay LIFO?
Không có đáp án đúng cho mọi doanh nghiệp, vì việc chọn phụ thuộc vào đặc điểm sản phẩm. Với hàng dễ hư hỏng hoặc có vòng đời ngắn, FIFO nên được ưu tiên để tránh thiệt hại.
Dưới đây là gợi ý theo từng ngành.
- Thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm: Nên ưu tiên FIFO, vì sản phẩm có hạn sử dụng hoặc dễ hư hỏng, cần luân chuyển liên tục để bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.
- Xây dựng và công nghiệp nặng: LIFO là lựa chọn hợp lý, vì thép, gỗ, vật liệu xây dựng bền theo thời gian, nằm kho lâu cũng ít bị ảnh hưởng, lại tốn ít chi phí đầu tư ban đầu.
- Thời trang, bán lẻ: FIFO thường được chọn, giúp đẩy nhanh hàng theo mùa hoặc theo xu hướng và hạn chế tồn đọng hàng cũ, nhất là khi giảm giá cuối mùa.
- Thương mại điện tử, logistics: FIFO thường được dùng để xử lý đơn hàng hiệu quả hơn, hàng luân chuyển đúng thời điểm nên giảm vấn đề chất lượng và khách hàng hài lòng hơn.
Với những loại hàng không thuộc nhóm trên, doanh nghiệp nên cùng bộ phận kế toán hoặc phụ trách tài chính xem LIFO có phải cách luân chuyển tốt nhất hay không, vì lựa chọn này còn ảnh hưởng đến cách tính giá vốn.

Hệ thống kệ kho phù hợp với FIFO và LIFO
Chọn đúng kệ là yếu tố then chốt để mỗi phương pháp vận hành trơn tru. Mỗi phương pháp có nhóm giải pháp kệ riêng, được trình bày dưới đây.
Kệ cho kho áp dụng FIFO
Kho FIFO cần kệ giúp hàng đi theo một chiều từ lối nhập đến lối xuất.
- Kệ con lăn (flow rack): Mặt kệ được đặt nghiêng, nhờ trọng lực mà pallet hoặc thùng hàng tự trượt từ đầu nhập về đầu xuất, nên rất hợp với FIFO.
- Kệ drive-through: Hàng đưa vào ở một đầu và xe nâng lấy ra ở đầu đối diện, nên thứ tự nhập trước xuất trước được giữ tự nhiên, phù hợp hàng đồng nhất.
- Kho tự động ASRS kết hợp WMS: Máy móc tự cất và lấy hàng, được điều khiển bằng phần mềm quản lý kho (WMS), nhờ đó hạn chế sai sót do thao tác tay. Doanh nghiệp xem thêm xu hướng số hóa logistics.
Kệ cho kho áp dụng LIFO
Kho LIFO ưu tiên kệ lưu được sâu và tiết kiệm diện tích.
- Kệ push back: Cho phép xếp hàng sâu vào trong dãy nhưng chỉ cần nhập và xuất từ một phía, nhờ vậy tiết kiệm nhiều diện tích. Kệ đẩy hoặc giá có bánh xe cũng giúp đưa hàng mới ra phía trước.
- Kệ drive-in: Xe nâng chạy thẳng vào trong dãy kệ để xếp pallet nên không phải chừa nhiều lối đi, hợp với số lượng lớn hàng đồng nhất.
- Kệ selective truyền thống: Phù hợp khi chưa cần đầu tư lớn nhưng vẫn muốn cách lưu trữ đơn giản, nhanh cho hàng ít chịu ảnh hưởng bởi thời gian, miễn là có quy trình vận hành rõ ràng.

FIFO, LIFO và giá vốn hàng bán
Ngoài việc quyết định thứ tự xuất hàng trong kho, FIFO và LIFO còn là hai phương pháp tính giá xuất kho để xác định giá vốn hàng bán. Cách chọn ảnh hưởng đến lợi nhuận và thuế thu nhập doanh nghiệp.
Với FIFO, hàng tồn cuối kỳ gồm lô nhập gần nhất. Với LIFO, hàng tồn cuối kỳ gồm lô nhập từ đầu kỳ.
Khi giá tăng, FIFO và LIFO ảnh hưởng thế nào?
Khi giá nhập tăng, FIFO tính giá vốn theo lô nhập cũ có giá thấp hơn, nên giá vốn hàng bán thấp, thu nhập ròng cao và thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp cao hơn. Ngược lại, LIFO tính giá vốn theo lô mới có giá cao, nên giá vốn cao hơn, thu nhập thấp hơn và thuế phải nộp ít hơn.
LIFO bám theo chi phí gần nhất nên báo cáo lợi nhuận sát thực tế hơn. Hạn chế của LIFO là giá trị tồn kho cuối kỳ có thể thiếu tin cậy khi tồn kho là hàng cũ, đã lỗi thời so với giá hiện hành.
Phương pháp bình quân gia quyền (WAC)
Bình quân gia quyền (Weighted Average Cost) tính giá trị tồn kho theo giá bình quân của hàng nhập trong kỳ. Phương pháp này thường dùng cho hàng không khác biệt rõ về chất lượng và khó theo dõi từng lô riêng.
- Công thức: giá bình quân = tổng giá trị hàng nhập / tổng số lượng hàng nhập.
- Ví dụ giả định: nhập 100 tấn thép giá 10 triệu đồng/tấn và 200 tấn giá 12 triệu đồng/tấn thì giá bình quân = (100 x 10 + 200 x 12) / (100 + 200) = 11,33 triệu đồng/tấn.
Tóm lại, FIFO và LIFO là hai cách xuất hàng đối lập, mỗi cách phù hợp với một nhóm hàng và một cách tổ chức kho khác nhau.
FIFO nên là lựa chọn mặc định cho hàng có hạn dùng và hàng chạy nhanh, còn LIFO hợp với hàng bền, đồng nhất, ít chịu ảnh hưởng bởi thời gian. Dù chọn phương pháp nào, doanh nghiệp cũng nên bố trí kho để thao tác nhanh, dễ và ghi chép tồn kho chính xác.
Cần tư vấn lưu kho và quản lý hàng tồn? Gửi cho Blue Sea Logistics thông tin về loại hàng, tuyến vận chuyển, kích thước và trọng lượng, hạn giao để được tư vấn và báo giá. Hotline: 0902 972 959. Email: info@bluesealogs.com. Văn phòng tại TP.HCM, Hà Nội và Hải Phòng.

