Cross Trade là gì? Quy trình, Chứng từ và Switch B/L

Trong thương mại quốc tế, nhiều doanh nghiệp mua hàng ở một nước rồi bán lại cho khách ở nước thứ ba mà không đưa hàng về nước mình. Hình thức giao dịch này gọi là cross trade, hay mua bán ba bên. Cross trade giúp bên trung gian tiết kiệm chi phí và thời gian, nhưng đòi hỏi xử lý chứng từ chặt chẽ, đặc biệt là nghiệp vụ switch bill để bảo mật thông tin các bên.

Trong bài viết này, Blue Sea Logistics chia sẻ về thuật ngữ logistics này: cross trade là gì, quy trình hoạt động, switch bill of lading trong cross trade, lợi ích, chứng từ cần có và các ngành hàng thường áp dụng.

Cross trade là gì?

Cross trade (còn gọi là giao dịch ba bên, mua bán 3 bên hoặc triangle shipment) là hình thức giao dịch trong đó hàng hoá được vận chuyển trực tiếp từ nước người bán đến nước người mua, không đi qua nước của bên trung gian đứng ra mua đi bán lại.

Điểm đặc trưng là dòng hàng và dòng chứng từ tách nhau. Hàng đi thẳng giữa hai nước, còn hợp đồng, thanh toán và chứng từ đi qua bên trung gian ở nước thứ ba.

Giao dịch có ba bên ở ba quốc gia khác nhau:

• Nhà xuất khẩu: bên sản xuất, bán hàng ở nước xuất khẩu.
• Bên trung gian (môi giới): mua của nhà xuất khẩu rồi bán lại cho nhà nhập khẩu.
• Nhà nhập khẩu: bên mua hàng cuối cùng ở nước nhập khẩu.

Vì hàng đi thẳng từ nước xuất khẩu sang nước nhập khẩu nên cross trade còn được gọi là vận chuyển nước thứ ba (third-country shipment). Mô hình này phổ biến với các nhà buôn quốc tế mua bán giữa nhiều thị trường.

Điểm mấu chốt là bên trung gian thường không muốn nhà nhập khẩu biết nhà cung cấp gốc. Nếu hai đầu biết nhau, họ có thể giao dịch trực tiếp và bên trung gian mất vai trò, nên việc bảo mật thông tin là yêu cầu sống còn.

Cross trade hoạt động như thế nào?

Trong một giao dịch cross trade, bên trung gian ký hai hợp đồng độc lập: một hợp đồng mua với nhà xuất khẩu, một hợp đồng bán với nhà nhập khẩu. Hàng đi thẳng từ cảng xếp đến cảng dỡ, còn dòng tiền và chứng từ đi qua bên trung gian.

Để điều phối, bên trung gian thường thuê một forwarder có mạng lưới đại lý ở cả hai đầu. Forwarder giúp phát hành và chuyển đổi vận đơn, xử lý thủ tục tại cảng xếp ở nước xuất khẩu và cảng dỡ ở nước nhập khẩu.

Quy trình cơ bản gồm các bước sau:

• Bên trung gian mua hàng của nhà xuất khẩu, thường theo điều kiện FOB để giành quyền thuê tàu.
• Hàng được xếp lên tàu tại cảng nước xuất khẩu, đi thẳng đến cảng nước nhập khẩu.
• Bên trung gian bán lại cho nhà nhập khẩu, thường theo điều kiện nhóm C như CIF hoặc CFR.
•  Forwarder phát hành và chuyển đổi vận đơn để che thông tin nhà xuất khẩu gốc.

Yếu tố quyết định của cả quy trình là xử lý vận đơn sao cho nhà nhập khẩu không truy ra nhà xuất khẩu. Nếu để lộ shipper gốc trên vận đơn hay hoá đơn, bên trung gian sẽ bị bỏ qua, nên đây là lúc nghiệp vụ switch bill được dùng.

Switch bill of lading trong cross trade

Switch bill (vận đơn chuyển đổi) là việc thay vận đơn ban đầu bằng một vận đơn khác với thông tin được chỉnh sửa, nhằm che giấu thông tin nhà xuất khẩu gốc để bên trung gian giữ được vai trò trong giao dịch. Đây là công cụ phổ biến nhất của cross trade.

Về bản chất, một lô hàng cross trade có hai bộ vận đơn cho cùng một chuyến. Bộ đầu ghi nhà xuất khẩu là người gửi, bộ sau được chuyển đổi để người gửi là bên trung gian, nhờ đó hai đầu không thấy nhau.

Quy trình phát hành switch bill

Khi hàng rời cảng nước xuất khẩu, bên trung gian nhận vận đơn thứ nhất, với người gửi là nhà xuất khẩu, người nhận là bên trung gian. Sau khi thanh toán đủ và giữ trọn bộ chứng từ, bên trung gian yêu cầu hãng tàu hoặc forwarder phát hành vận đơn thứ hai.

Hai vận đơn khác nhau ở thông tin các bên, nhưng giữ nguyên cảng xếp, cảng dỡ và thông số hàng hoá:

Sau khi switch bill được phê duyệt, vận đơn gốc phải được huỷ để vận đơn mới có hiệu lực cho lô hàng. Nếu để cả hai bộ cùng hiệu lực, lô hàng có nguy cơ bị tranh chấp quyền nhận hàng.

Đồng thời, hoá đơn thương mại và packing list cũng được sửa cho khớp với switch bill, với người bán là bên trung gian và người mua là nhà nhập khẩu, để bộ chứng từ đồng nhất khi thông quan.

Điều kiện Incoterms nên dùng khi làm switch bill

Nguyên tắc là bên trung gian luôn giành quyền book tàu ở cả hai hợp đồng. Giành quyền thuê tàu giúp bên trung gian kiểm soát việc phát hành và chuyển đổi vận đơn, đồng thời chọn được forwarder phù hợp để thực hiện switch bill an toàn.

Khi mua của nhà xuất khẩu, bên trung gian nên chọn FOB (hoặc EXW) để giành quyền thuê tàu. Khi đó người xuất khẩu chỉ giao hàng tại cảng xuất, còn bên trung gian chủ động chọn hãng tàu và tuyến.

Khi bán cho nhà nhập khẩu, bên trung gian chọn điều kiện nhóm C như CIF hoặc CFR để tiếp tục nắm quyền thuê tàu. Nhờ đó, bên trung gian kiểm soát được cả chặng vận chuyển và bộ vận đơn trong suốt hành trình. Xem thêm Incoterms 2020.

Những lưu ý khi sử dụng switch bill trong Cross trade

Chỉ chủ hàng mới được quyền yêu cầu switch bill, và bên trung gian phải thanh toán đủ tiền hàng để giữ trọn bộ chứng từ trước khi yêu cầu. Switch bill phải được hãng tàu hoặc forwarder phê duyệt sau khi đối chiếu vận đơn gốc và vận đơn chuyển đổi.

Một số điểm cần nắm khi kiểm tra switch bill:

• Thông tin thay đổi được: shipper, consignee, notify party, mô tả hàng hoá.
• Thông tin không đổi: cảng xếp, cảng dỡ, trọng lượng, số kiện.
• Ngày phát hành của vận đơn gốc và switch bill phải trùng nhau.
• Nên phát hành sớm; hãng tàu thường không chấp nhận yêu cầu trễ hơn 3 ngày làm việc trước khi hàng đến cảng đích.

Vì switch bill rất khó nhận biết đã được chuyển đổi hay chưa, bên nhập khẩu có thể hỏi hãng tàu để xác nhận. Do đó, bên trung gian cần làm đúng quy trình và chọn forwarder uy tín để tránh rủi ro pháp lý.

Lợi ích của cross trade

Cross trade mang lại nhiều lợi ích cho bên trung gian và cả chuỗi giao dịch, nhất là khi kết hợp với switch bill. Các lợi ích chính gồm:

• Bảo mật thông tin: nhà nhập khẩu không biết nhà cung cấp gốc, giúp bên trung gian giữ được vai trò và biên lợi nhuận.
• Tối ưu chi phí: hàng đi thẳng, không phải đưa về nước trung gian rồi tái xuất, tiết kiệm cước và phí lưu kho.
• Giảm thời gian vận chuyển: rút ngắn hành trình nhờ bỏ chặng trung chuyển qua nước thứ ba.
• Tiếp cận thị trường không cần hiện diện: kinh doanh ở nhiều thị trường mà không cần đặt cơ sở tại hai nước.
• Tăng tính linh hoạt: dễ mở rộng mạng lưới mua bán quốc tế dựa trên quan hệ và năng lực điều phối chứng từ.

Ngoài ra, cross trade còn giúp tận dụng chênh lệch chính sách thuế giữa các quốc gia. Tuy nhiên, lợi ích chỉ bền vững khi bên trung gian làm đúng chứng từ và tuân thủ quy định của các nước liên quan.

Chứng từ và thủ tục cho giao dịch cross trade

Do có hai hợp đồng và hai bộ thông tin các bên, cross trade đòi hỏi chứng từ được chuẩn bị và điều chỉnh khớp nhau để tránh lộ thông tin và thông quan trót lọt. Mọi sai lệch nhỏ đều có thể làm lộ nhà xuất khẩu gốc.

Các chứng từ và đầu việc chính gồm:

• Vận đơn (B/L): vận đơn gốc và switch bill, xử lý theo quy trình chuyển đổi nêu trên. (Xem bill of lading là gì.)
• Hoá đơn thương mại: sửa để người bán là bên trung gian, người mua là nhà nhập khẩu. (Xem commercial invoice là gì.)
• Packing list: chỉnh khớp với switch bill về bên gửi và bên nhận.
• Phối hợp hải quan và forwarder: chọn forwarder có đại lý hai đầu, điều phối thủ tục tại cảng xếp và cảng dỡ.

Vì bản chất cross trade là che thông tin giữa hai đầu, bảo mật thương mại là yêu cầu xuyên suốt. Mọi chứng từ gửi cho nhà nhập khẩu đều không được để lộ nhà xuất khẩu gốc, kể cả các chi tiết nhỏ như mô tả hàng hay ký hiệu trên kiện.

Các ngành hàng thường áp dụng cross trade

Cross trade phù hợp với các ngành có chuỗi cung ứng trải nhiều quốc gia và vai trò trung gian thương mại rõ nét. Những nhóm ngành thường áp dụng gồm:

• Công nghiệp và linh kiện kỹ thuật: máy móc, thiết bị, linh kiện mua từ nước sản xuất bán sang nước lắp ráp.
• Công nghệ và điện tử tiêu dùng: hàng điện tử luân chuyển qua nhiều thị trường.
• Thời trang và dệt may: nguồn hàng từ nước gia công bán sang nước tiêu thụ.
• Mỹ phẩm và nước hoa: phân phối qua các nhà buôn khu vực.
• Dược phẩm và hoá chất: giao dịch qua trung gian chuyên ngành.
• Thương mại bán buôn và môi giới quốc tế: các nhà buôn mua đi bán lại giữa nhiều quốc gia.

Điểm chung của các ngành này là bên trung gian tạo giá trị nhờ kết nối nguồn hàng và thị trường. Cross trade kèm switch bill giúp họ giữ vai trò đó mà vẫn vận chuyển hàng theo đường ngắn nhất.

Cross trade là gì đã rõ: đó là hình thức mua bán ba bên với hàng đi thẳng giữa nước xuất khẩu và nước nhập khẩu, dùng switch bill để bảo mật thông tin, cần điều kiện Incoterms và bộ chứng từ xử lý chặt chẽ, phù hợp với nhiều ngành có chuỗi cung ứng trải rộng.

Doanh nghiệp cần tư vấn thực hiện giao dịch cross trade và nghiệp vụ switch bill, liên hệ Blue Sea Logistics qua hotline 0902 972 959 hoặc tham khảo dịch vụ vận chuyển đường biển để được hỗ trợ trọn khâu chứng từ và vận chuyển.